Het Volkskundemuseum verwelkomt een bijzondere nieuwe aanwinst: een Komet platenmuziekdoos, een mechanisch muziekapparaat dat melodieën tot leven brengt via metalen platen met fijne tandjes. Het toestel kreeg een plek in de museumherberg ‘In de Zwarte Kat’, waar bezoekers zelf muntjes kunnen inwerpen om de muziek te laten klinken, net zoals vroeger.
De muziekmachine is een genereuze schenking van mevrouw Catherine Debrouwere-Bossuyt uit Assebroek. Deze Komet is de tweede muziekmachine in de herberg, naast de zogenaamde pianola. Beide toestellen tonen verschillende technieken om muziek mechanisch vast te leggen en af te spelen. De Komet-muziekdoos dateert uit de periode 1894–1901. De pianola is iets jonger, van 1910.
Dergelijke muziekmachines waren ooit een vertrouwd geluid in cafés en stations. Ze werkten met een muntinworp en een veermechanisme dat het toestel aandreef. In dat opzicht zijn het de voorlopers van de jukebox.
Schepen van Cultuur Nico Blontrock: “Met deze nieuwe aanwinst brengt het Volkskundemuseum niet alleen een stukje technologische geschiedenis tot leven, maar ook de sfeer van weleer. Bezoekers worden uitgenodigd om zelf een muntje in te werpen en even terug te keren naar de klankwereld van begin 20ste eeuw.”
“Het Volkskundemuseum bewaart niet alleen objecten, maar ook verhalen, herinneringen en beleving. Deze Komet-muziekdoos past perfect in die opdracht. Dankzij de schenking van mevrouw Catherine Debrouwere-Bossuyt kunnen bezoekers opnieuw ervaren hoe muziek vroeger deel uitmaakte van het dagelijkse leven in cafés en ontmoetingsplaatsen”, zegt burgemeester Dirk De fauw.
Werking
De pianola behoort tot de familie van de cilindermuziekdozen, waarbij pinnetjes op een draaiende trommel de klanken voortbrengen. De nieuwe aanwinst werkt volgens een ander principe: muziek wordt vastgelegd op verwisselbare metalen platen met kleine tandjes. Wanneer de plaat ronddraait, brengen deze tandjes een kammechanisme in trilling, wat de melodie produceert. Nog een derde variant—niet aanwezig in de collectie—is de muziekdoos met geperforeerde papieren rollen, waarbij lucht door gaatjes in het papier wordt gezogen. De term ‘pianola’ verwijst eigenlijk naar dit type instrument.
De platenmuziekdoos werd in 1885 uitgevonden door Oscar Paul Lochmann, die zijn toestel de Symphonion noemde. Nog datzelfde jaar richtte hij in Duitsland de Symphonion Fabrik op. Deze toestellen waren goedkoper te produceren dan cilindermuziekdozen en werden daardoor snel populair. Al in 1889 kreeg Lochmann concurrentie van Polyphon in Leipzig. Ook andere merken, zoals Calliope en Komet, probeerden een plaats te veroveren op deze groeiende markt. Komet produceerde platenmuziekdozen in de periode 1894-1901.
Foto: Persdienst Stad Brugge
